(ဂျာမနီသံရုံးယာယီတာဝန်ခံအား ခေါ်ယူသတိပေးမှုနှင့် ဗီယင်နာကွန်ဗင်းရှင်း အပိုဒ် ၄၁(၁) ၏ ဥပဒေမေးခွန်း)
ဒေါက်တာဖိုးဖြူ
(ကော်ပိုရိတ် ဥပဒေဒါရိုက်တာ) International CogniLex Research Centre
၁။ သံတမန်တစ်ယောက်မှာ စကားပြောခွင့် ဘယ်လောက်ရှိသလဲ?
မိတ်ဆွေ။
ကိုယ့်အိမ်ကို ဧည့်သည်တစ်ယောက် ရောက်လာတယ်ဆိုပါစို့။
ဧည့်သည်က အိမ်ရှင်ကို လေးစားရမယ်။ အိမ်စည်းကမ်းကိုလည်း လိုက်နာရမယ်။
ဒါပေမဲ့ အိမ်ထဲမှာ မတရားတာတစ်ခုခု တွေ့လို့ မေးခွန်းထုတ်မိရင်ရော။
အဲဒါဟာ အိမ်ရှင်ကို မလေးစားတာလား။ အိမ်တွင်းရေးကို ဝင်စွက်ဖက်တာလား။ ဒါမှမဟုတ် မေးခွန်းတစ်ခု မေးလိုက်တာပဲလား။
နိုင်ငံတကာသံတမန်ရေးမှာလည်း အလားတူမေးခွန်းမျိုး ရှိပါတယ်။
သံတမန်ဆိုတာ သာမန်ဧည့်သည်တော့ မဟုတ်ပါဘူး။ သူဟာ မိမိနိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုပြီး အခြားနိုင်ငံတစ်ခုမှာ တရားဝင်တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူပါ။
သူ့မှာ လုပ်ပိုင်ခွင့်တွေရှိသလို လိုက်နာရမယ့် စည်းကမ်းတွေလည်း ရှိပါတယ်။
၁၉၆၁ ခုနှစ် ဗီယင်နာသံတမန်ဆက်ဆံရေးကွန်ဗင်းရှင်း (Vienna Convention on Diplomatic Relations) က ဒီအခွင့်အရေးနဲ့ တာဝန်တွေကို သတ်မှတ်ပေးထားပါတယ်။
ကုလသမဂ္ဂ၏ တရားဝင်ဥပဒေရေးရာမှတ်တမ်းအရ ဒီကွန်ဗင်းရှင်းကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၈ ရက်မှာ ဗီယင်နာမြို့၌ ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး ၁၉၆၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ ရက်မှာ စတင်အသက်ဝင်ခဲ့ပါတယ်။
အဲဒီကွန်ဗင်းရှင်းထဲက အပိုဒ် ၄၁(၁) ဟာ အခုဆွေးနွေးမယ့် မြန်မာ–ဂျာမနီ သံတမန်ရေးဖြစ်စဉ်အတွက် အဓိကဥပဒေပြဿနာ ဖြစ်လာပါတယ်။
၂။ ဂျာမနီသံတမန်ကို ဘာကြောင့် ခေါ်ယူသတိပေးခဲ့တာလဲ?
မိတ်ဆွေ။
၂၀၂၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့မှာ မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက သတင်းထုတ်ပြန်ချက်တစ်စောင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။
အဲဒီထုတ်ပြန်ချက်မှာ နိုင်ငံခြားရေးဒုတိယဝန်ကြီး ဦးကိုကိုကျော်က ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဂျာမနီသံရုံးယာယီတာဝန်ခံ မစ္စတာ မာသီးယပ်စ် လစ်ခါ့ဇ် (Mathias Licharz) ကို ခေါ်ယူတွေ့ဆုံပြီး သတိထောက်လွှာ (Aide-mémoire) ပေးအပ်ခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။
အကြောင်းရင်းက နိုဝင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့မှာ ဂျာမနီသံရုံးရဲ့ တရားဝင်လူမှုကွန်ရက်ကနေ ထုတ်လွှင့်ခဲ့တဲ့ ဗီဒီယိုတစ်ခုကြောင့်ပါ။
နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက အဲဒီဗီဒီယိုမှာ အသုံးပြုထားတဲ့ စကားလုံးတွေ၊ ရိုက်ကူးတဲ့နေရာနဲ့ လူသိရှင်ကြားထုတ်ပြန်မှုတွေဟာ အိမ်ရှင်နိုင်ငံရဲ့ ပြည်တွင်းရေးကို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ရာ ရောက်
တယ်လို့ ကန့်ကွက်ခဲ့ပါတယ်။
ဒါ့အပြင် ဗီဒီယိုထုတ်ပြန်မှုဟာ ဂျာမနီနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ညွှန်ကြားချက်အရလား၊သံတမန်ရဲ့ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ချက်အရလားဆိုတာကိုလည်း ရှင်းလင်းချက်တောင်းခံခဲ့ပါတယ်။
ဒါတွေဟာ ဝန်ကြီးဌာနရဲ့ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ပါရှိတဲ့ အချက်တွေပါ။
ဂျာမနီနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနရဲ့ တရားဝင်ဝက်ဘ်ဆိုဒ်မှာလည်း Mathias Licharz ကို ရန်ကုန်ရှိ ဂျာမနီသံရုံးရဲ့ ယာယီတာဝန်ခံအဖြစ် ဖော်ပြထားပါတယ်။
ဒီတော့ သံတမန်ကို ခေါ်ယူသတိပေးခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ ဖြစ်စဉ်ဟာ အတည်ပြုနိုင်တဲ့ သတင်းဖြစ်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ သတိပေးခံရတယ်ဆိုတာနဲ့ နိုင်ငံတကာဥပဒေကို အမှန်တကယ် ချိုးဖောက်ခဲ့တယ်ဆိုတာက မတူပါဘူး။
အဲဒီနှစ်ချက်ကို ခွဲခြားဖို့ လိုပါတယ်။
၃။ ဦးဝင်းမြင့်ရဲ့ မွေးနေ့မှာ ဘာတွေပြောခဲ့သလဲ?
နိုဝင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့ထုတ် Al Jazeera သတင်းဌာနရဲ့ Myanmar summons German envoy over controversial video ဆိုတဲ့ သတင်းအရ ဂျာမနီသံတမန်ဟာ ဦးဝင်းမြင့်ရဲ့ ၇၅ နှစ်ပြည့်မွေးနေ့အတွက် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဦးဝင်းမြင့်ရဲ့ ယခင်နေအိမ်ရှေ့မှာ ဗီဒီယိုရိုက်ကူးခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
အဲဒီဗီဒီယိုမှာ ဦးဝင်းမြင့်နဲ့ တွေ့ဆုံဖို့ ကြိုးစားခဲ့ပေမယ့် မအောင်မြင်ခဲ့ကြောင်း၊ ဦးဝင်းမြင့်ဟာ မိမိတွေ့ဆုံလိုသူနဲ့ လွတ်လပ်စွာတွေ့ဆုံနိုင်ခြင်း၊ လွတ်လပ်စွာဆက်သွယ်နိုင်ခြင်း မရှိကြောင်း ပြောဆိုခဲ့တယ်လို့ သတင်းက ဖော်ပြပါတယ်။
ဦးဝင်းမြင့်နဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အပါအဝင် မတရားဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံထားရတယ်လို့ သူသတ်မှတ်သူတွေကို ခြွင်းချက်မရှိ လွှတ်ပေးဖို့လည်း တောင်းဆိုခဲ့ကြောင်း Al Jazeera သတင်းမှာ ပါရှိပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ အရေးကြီးတဲ့ အချက်တစ်ခု ရှိပါတယ်။
သံတမန်က ဦးဝင်းမြင့်ရဲ့ လွတ်လပ်စွာသွားလာဆက်သွယ်နိုင်မှုကို မေးခွန်းထုတ်ခဲ့တာဟာ သတင်းအရ အတည်ပြုနိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဦးဝင်းမြင့်ရဲ့ လက်ရှိအခြေအနေကို ဒီသတင်းတစ်
ပုဒ်တည်းနဲ့ အပြီးသတ်သက်သေပြနိုင်တာတော့ မဟုတ်ပါဘူး။
အလားတူ ဂျာမနီသံတမန်ရဲ့ ပြောဆိုချက်အပြည့်အစုံကို မူရင်းဗီဒီယိုနဲ့ တိုက်ဆိုင်စိစစ်ဖို့လည်း လိုပါတယ်။
လက်ရှိရရှိထားတဲ့ သတင်းနဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်တွေကို အခြေခံပြီး ဥပဒေသုံးသပ်ချက် ပြုလုပ်နိုင်ပေမယ့် မူရင်းဗီဒီယိုကို တိုက်ရိုက်စိစစ်အတည်ပြုထားခြင်း မရှိသေးပါဘူး။
၄။ ဗီယင်နာကွန်ဗင်းရှင်း အပိုဒ် ၄၁(၁) က ဘာပြောထားသလဲ?
မိတ်ဆွေ။
ဥပဒေကို နားလည်ဖို့ စာသားမူရင်းကို အရင်ကြည့်ရအောင်။
၁၉၆၁ ခုနှစ် ဗီယင်နာကွန်ဗင်းရှင်း အပိုဒ် ၄၁(၁) မှာ အဓိကတာဝန်နှစ်ရပ်ကို သတ်မှတ်ထားပါတယ်။
ပထမတစ်ရပ်က သံတမန်အခွင့်ထူးနဲ့ ကင်းလွတ်ခွင့်တွေ ရရှိထားသူတွေဟာ အိမ်ရှင်နိုင်ငံရဲ့ ဥပဒေနဲ့ စည်းမျဉ်းတွေကို လေးစားလိုက်နာရမယ်ဆိုတာပါ။
ဒုတိယတစ်ရပ်က အိမ်ရှင်နိုင်ငံရဲ့ ပြည်တွင်းရေးကို ဝင်ရောက်မစွက်ဖက်ရဘူးဆိုတာပါ။
ကုလသမဂ္ဂက ထုတ်ပြန်ထားတဲ့ ကွန်ဗင်းရှင်းမူရင်းစာသားမှာ ဒီတာဝန်နှစ်ရပ်ကို သတ်မှတ်ထားပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ မေးခွန်းပေါ်လာပါတယ်။
သံတမန်တစ်ယောက်က အိမ်ရှင်နိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံရေးအခြေအနေကို ဝေဖန်ပြောဆိုလိုက်တာနဲ့ ပြည်တွင်းရေးဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု ဖြစ်သွားပြီလား။
အဲဒီလို အလိုအလျောက် သတ်မှတ်လို့ မရပါဘူး။
ဘာကြောင့်လဲ။
အဲဒီကွန်ဗင်းရှင်းရဲ့ အပိုဒ် ၃(၁)(ဃ) မှာ သံတမန်ရဲ့ တရားဝင်လုပ်ငန်းတစ်ရပ်အဖြစ် အိမ်ရှင်နိုင်ငံရဲ့ အခြေအနေနဲ့ ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှုတွေကို တရားဝင်နည်းလမ်းတွေနဲ့ လေ့လာပြီး မိမိနိုင်ငံကို အစီရင်ခံနိုင်ကြောင်း သတ်မှတ်ထားလို့ပါ။
အပိုဒ် ၃(၁)(င) မှာတော့ နှစ်နိုင်ငံချစ်ကြည်ရေးနဲ့ ဆက်ဆံရေးတိုးမြှင့်ရေးကို သံတမန်လုပ်ငန်းတစ်ရပ်အဖြစ် ဖော်ပြထားပါတယ်။
ကုလသမဂ္ဂဥပဒေရေးရာဌာနကလည်း သံတမန်တွေရဲ့ တာဝန်တွေထဲမှာ အိမ်ရှင်နိုင်ငံအခြေအနေကို တရားဝင်လေ့လာခြင်း၊ အစီရင်ခံခြင်းနဲ့ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးတိုးမြှင့်ခြင်းတို့ ပါဝင်ကြောင်း ရှင်းပြထားပါတယ်။
ဒါကြောင့် နိုင်ငံရေးအခြေအနေကို လေ့လာခြင်းဟာ သံတမန်လုပ်ငန်းတစ်ရပ် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
သို့သော် လေ့လာခြင်း၊ အစီရင်ခံခြင်းနဲ့ လူသိရှင်ကြား နိုင်ငံရေးတောင်းဆိုချက်ထုတ်ပြန်ခြင်းတို့ဟာ တစ်မျိုးတည်း မဟုတ်ပါဘူး။
အဲဒီအကြားက ဥပဒေစည်းကို ဘယ်နေရာမှာ ဆွဲမလဲဆိုတာက ဒီဖြစ်စဉ်ရဲ့ အဓိကပြဿနာပါပဲ။
၅။ ဝေဖန်ပြောဆိုခြင်းနဲ့ ပြည်တွင်းရေးဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း ဘာကွာသလဲ?
မိတ်ဆွေ။
ဥပမာတစ်ခု စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။
နိုင်ငံခြားသံတမန်တစ်ယောက်က အိမ်ရှင်နိုင်ငံမှာ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံထားရသူတွေရဲ့ ကျန်းမာရေး၊ တရားစီရင်ရေးနဲ့ လူ့အခွင့်အရေးအခြေအနေတွေကို စိုးရိမ်ကြောင်း ပြောတယ်ဆိုပါစို့။
နောက်သံတမန်တစ်ယောက်ကတော့ အိမ်ရှင်နိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုကို တိုက်ရိုက်ဦးဆောင်တယ်။ အာဏာရယူရေးလုပ်ငန်းစဉ်မှာ ကိုယ်တိုင်ပါဝင်တယ်ဆိုပါစို့။
ဒီနှစ်ခုကို တစ်မျိုးတည်း သတ်မှတ်လို့ မရနိုင်ပါဘူး။
ပထမဖြစ်စဉ်ဟာ သံတမန်ရေးအရ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ စိုးရိမ်ချက်ထုတ်ဖော်ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ဒုတိယဖြစ်စဉ်မှာတော့ ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေးလုပ်ငန်းစဉ်ကို လက်တွေ့ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုရှိမရှိ ပိုမိုပြင်းထန်စွာ စိစစ်ရနိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ လူသိရှင်ကြားထုတ်ဖော်ပြောဆိုမှုတိုင်းကို အလိုအလျောက်ခွင့်ပြုထားတယ်လို့လည်း မဆိုနိုင်ပါဘူး။
အကြောင်းအရာ၊ အသုံးအနှုန်း၊ ပြောဆိုတဲ့နေရာ၊ သံတမန်ရဲ့ တာဝန်နဲ့ လက်တွေ့ဆောင်ရွက်မှုတွေကို ပေါင်းစပ်ကြည့်ရပါတယ်။
မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနရဲ့ နိုဝင်ဘာ ၁၀ ရက် ထုတ်ပြန်ချက်မှာတော့ ဂျာမနီသံတမန်ရဲ့ ဗီဒီယိုဟာ အိမ်ရှင်နိုင်ငံအစိုးရရဲ့ တရားဝင်မှုကို ထိခိုက်စေပြီး ပြည်တွင်းမငြိမ်သက်မှုကို အားပေးနိုင်တယ်လို့ စွပ်စွဲထားပါတယ်။
တစ်ဖက်မှာ Al Jazeera ရဲ့ သတင်းဖော်ပြချက်အရ သံတမန်ရဲ့ အဓိကတောင်းဆိုချက်ဟာ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံထားရသူတွေကို လွှတ်ပေးရေးနဲ့ လွတ်လပ်စွာဆက်သွယ်နိုင်မှုတို့အပေါ် အခြေခံထားပါတယ်။
ဒီတော့ နှစ်ဖက်ရဲ့ ရှုထောင့်တွေ မတူကြတာ တွေ့ရပါတယ်။
နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက အချုပ်အခြာအာဏာနဲ့ ပြည်တွင်းရေးမစွက်ဖက်ရေးကို အလေးထားတယ်။
သံတမန်ရဲ့ ပြောဆိုချက်ကတော့ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရသူတွေရဲ့ အခွင့်အရေးကို အလေးထားတဲ့ သံတမန်ရေးတောင်းဆိုချက်
အဖြစ် ဖတ်ရှုလေ့လာနိုင်ပါတယ်။
ဒီနှစ်ခုထဲက တစ်ခုခုကို လက်ခံလိုက်တာနဲ့ နောက်တစ်ခုဟာ ဥပဒေအရ အလိုအလျောက်မှားသွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။
နိုင်ငံရေးအရ မနှစ်သက်ခြင်းနဲ့ နိုင်ငံတကာဥပဒေချိုးဖောက်ခြင်းဟာ သီးခြားမေးခွန်းနှစ်ခုပါ။
၆။ သံတမန်ကို ခေါ်ယူသတိပေးတာ ဥပဒေနဲ့ညီသလား?
မိတ်ဆွေ။
အိမ်ရှင်နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံက နိုင်ငံခြားသံတမန်တစ်ဦးရဲ့ ပြောဆိုဆောင်ရွက်မှုကို ကန့်ကွက်နိုင်ပါတယ်။
သံတမန်ကို ခေါ်ယူတွေ့ဆုံနိုင်ပါတယ်။ ရှင်းလင်းချက်တောင်းခံနိုင်ပါတယ်။ သတိထောက်လွှာ ပေးအပ်နိုင်ပါတယ်။
ဒါတွေဟာ သံတမန်ရေးဆက်ဆံမှုမှာ အသုံးပြုနိုင်တဲ့ နည်းလမ်းတွေပါ။
ဒါပေမဲ့ ဒီနေရာမှာ အရေးကြီးတဲ့ ခွဲခြားချက်တစ်ခု ရှိပါတယ်။
ခေါ်ယူသတိပေးနိုင်တဲ့ လုပ်ပိုင်ခွင့်ရှိခြင်းဟာ သတိပေးခံရသူက ဥပဒေချိုးဖောက်ခဲ့ကြောင်း သက်သေပြပြီးသားဖြစ်ခြင်း မဟုတ်ပါဘူး။
နိုင်ငံတကာဥပဒေမှာ နောက်ထပ်နည်းလမ်းတစ်ခုလည်း ရှိပါတယ်။
ဗီယင်နာကွန်ဗင်းရှင်း အပိုဒ် ၉ အရ အိမ်ရှင်နိုင်ငံဟာ သံတမန်တစ်ဦးကို မနှစ်သက်ဖွယ်ပုဂ္ဂိုလ် (Persona Non Grata) အဖြစ် အကြောင်းပြချက်ဖော်ပြရန်မလိုဘဲ သတ်မှတ်နိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ နိုဝင်ဘာ ၁၀ ရက် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်မှာ ဂျာမနီသံတမန်ကို အပိုဒ် ၉ အရ မနှစ်သက်ဖွယ်ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် သတ်မှတ်လိုက်ကြောင်း မဖော်ပြထားပါဘူး။
ထုတ်ပြန်ချက်အရ ခေါ်ယူသတိပေးခြင်း၊ သတိထောက်လွှာပေးအပ်ခြင်းနဲ့ ရှင်းလင်းချက်တောင်းခံခြင်းတို့ကိုသာ အတည်ပြုနိုင်ပါတယ်။
သံတမန်တွေမှာလည်း အပိုဒ် ၂၉ အရ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးမထိပါးနိုင်ခွင့်နဲ့ အပိုဒ် ၃၁ အရ အိမ်ရှင်နိုင်ငံရဲ့ ရာဇဝတ်စီရင်ပိုင်ခွင့်မှ ကင်းလွတ်ခွင့်တွေ ရှိပါတယ်။
ဒါကြောင့် သံတမန်တစ်ဦးကို ကန့်ကွက်ခြင်းနဲ့ သူ့အပေါ် ပြည်တွင်းဥပဒေကို သာမန်လူတစ်ဦးလို အသုံးချခြင်းတို့ကိုလည်း ခွဲခြားရပါတယ်။
ကင်းလွတ်ခွင့်ရှိတာဟာ ဥပဒေလိုက်နာရန် တာဝန်မရှိတော့တာ မဟုတ်ပါဘူး။
ဥပဒေလိုက်နာရန် တာဝန်ရှိတာဟာလည်း သံတမန်ကင်းလွတ်ခွင့်တွေ အလိုအလျောက်ပျောက်ဆုံးသွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။
၇။ သမ္မတအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်းနဲ့ ဥပဒေချိုးဖောက်ခြင်း တူသလား?
ဒီဖြစ်စဉ်မှာ နောက်ထပ်စိတ်ဝင်စားစရာ မေးခွန်းတစ်ခု ရှိပါတယ်။
ဦးဝင်းမြင့်ကို သမ္မတအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်းဆိုင်ရာ သဘောထားကွဲလွဲမှုပါ။
Al Jazeera ရဲ့ နိုဝင်ဘာ ၁၀ ရက် သတင်းအရ ဂျာမနီသံတမန်က ဦးဝင်းမြင့်ရဲ့ နိုင်ငံရေးတရားဝင်မှုအပေါ် ကုလသမဂ္ဂရဲ့ ရပ်တည်ချက်ကို ကိုးကားပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။
သို့သော် ကုလသမဂ္ဂရဲ့ ကိုယ်စားလှယ်လက်ခံရေးလုပ်ထုံးလုပ်နည်း၊ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေရဲ့ အသိအမှတ်ပြုမှုနဲ့ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ အစိုးရတရားဝင်မှုတို့ဟာ ဥပဒေကြောင်းအရ သီးခြားစိစစ်ရမယ့် ကိစ္စတွေဖြစ်ပါတယ်။
သံတမန်တစ်ဦးက ဘယ်သူ့ကို သမ္မတအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုသလဲဆိုတဲ့ မေးခွန်းနဲ့ သူ့ရဲ့ ပြောဆိုဆောင်ရွက်မှုဟာ အပိုဒ် ၄၁(၁) ကို ချိုးဖောက်သလားဆိုတဲ့ မေးခွန်းကိုလည်း သီးခြားထားဖို့ လိုပါတယ်။
မိတ်ဆွေ။
နိုင်ငံရေးအငြင်းပွားမှုတစ်ခုကို ဖြေရှင်းတဲ့အခါ ဥပဒေကို အသုံးချနိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဥပဒေစာသားထဲမှာ မရှိတဲ့ တားမြစ်ချက်ကို ကိုယ့်နိုင်ငံရေးသဘောထားအရ ထပ်မံဖြည့်စွက်လို့ မရပါဘူး။
အလားတူ ဥပဒေစာသားထဲမှာ ရှိပြီးသား တာဝန်ကိုလည်း ကိုယ့်နိုင်ငံရေးသဘောထားကြောင့် ပယ်ဖျက်လို့ မရပါဘူး။
ဒါဟာ နိုင်ငံတကာဥပဒေကို သုံးသပ်တဲ့အခါ ထိန်းသိမ်းသင့်တဲ့ စည်းမျဉ်းတစ်ခုပါ။
နိဂုံး — သံတမန်ရေးမှာ စကားလုံးတစ်လုံးရဲ့ အလေးချိန် ဘယ်လောက်ရှိသလဲ?
မိတ်ဆွေ။
သာမန်လူတစ်ယောက် စကားပြောတာနဲ့ သံတမန်တစ်ယောက် စကားပြောတာ မတူပါဘူး။
သံတမန်ရဲ့ စကားဟာ တစ်ခါတလေ သူ့နိုင်ငံရဲ့ ရပ်တည်ချက်အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခံရနိုင်ပါတယ်။
စကားလုံးတစ်လုံးကြောင့် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး တင်းမာနိုင်ပါတယ်။
တစ်ဖက်မှာလည်း သံတမန်တစ်ယောက်ရဲ့ စကားကို အိမ်ရှင်နိုင်ငံက မနှစ်သက်တာတစ်ခုတည်းနဲ့ နိုင်ငံတကာဥပဒေချိုးဖောက်မှုလို့ သတ်မှတ်လို့ မရပါဘူး။
နိုဝင်ဘာ ၁၀ ရက် ဂျာမနီသံရုံးယာယီတာဝန်ခံကို ခေါ်ယူသတိပေးခဲ့တဲ့ ဖြစ်စဉ်က ကျွန်တော်တို့ကို မေးခွန်းသုံးခု ပေးခဲ့ပါတယ်။
သံတမန်ရဲ့ ပြောဆိုခွင့်ဟာ ဘယ်အထိရှိသလဲ။
အိမ်ရှင်နိုင်ငံရဲ့ ပြည်တွင်းရေးမစွက်ဖက်ရဆိုတဲ့ တာဝန်ဟာ ဘယ်နေရာမှာ စတင်သလဲ။
နှစ်နိုင်ငံအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုကို နိုင်ငံတကာဥပဒေနဲ့ ဘယ်လိုထိန်းညှိမလဲ။
ကျွန်တော်တို့ လက်ရှိအတည်ပြုနိုင်တာက မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ဂျာမနီသံတမန်ကို ခေါ်ယူသတိပေးခဲ့တယ်ဆိုတာပါ။
အပိုဒ် ၄၁(၁) ကို အမှန်တကယ်ချိုးဖောက်ခဲ့ကြောင်း အပြီးသတ်ကောက်ချက်ချဖို့တော့ မူရင်းဗီဒီယို၊ ပြောဆိုချက်အပြည့်အစုံ၊ သက်ဆိုင်ရာသံတမန်အလေ့အထနဲ့ နှစ်ဖက်ရဲ့ တရားဝင်ရှင်းလင်းချက်တွေကို ဆက်လက်စိစစ်ရပါမယ်။
ကျွန်တော်တို့ရဲ့ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနဲ့ ဥပဒေပေါင်းစပ်ချဉ်းကပ်မှု (SocioEcoLex) အရ ကြည့်မယ်ဆိုရင်လည်း သံတမန်ရေးအငြင်းပွားမှုတစ်ခုရဲ့ အကျိုးသက်ရောက်မှုဟာ အစိုးရနှစ်ရပ်အကြားမှာပဲ ရပ်တန့်နေတာ မဟုတ်ပါဘူး။
နှစ်နိုင်ငံကုန်သွယ်ရေး၊ ပညာရေး၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု၊ ဖွံ့ဖြိုးရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနဲ့ သာမန်ပြည်သူတွေရဲ့ အခွင့်အလမ်းတွေအပေါ်ပါ သက်ရောက်နိုင်ပါတယ်။
ဒါဟာ ယခုဖြစ်စဉ်မှာ အဲဒီအကျိုးဆက်တွေ ဖြစ်ပေါ်ပြီးကြောင်း ဆိုလိုတာတော့ မဟုတ်ပါဘူး။
ဒါကြောင့် သံတမန်ရေးမှာ အချုပ်အခြာအာဏာကို လေးစားဖို့ လိုသလို နိုင်ငံတကာဥပဒေကိုလည်း တိတိကျကျ လေးစားဖို့ လိုပါတယ်။
နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာကို ကာကွယ်ဖို့ ဥပဒေကို အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဥပဒေရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာကိုလည်း အမှန်တရားနဲ့ သက်သေအထောက်အထားအပေါ် အခြေခံပြီး ကာကွယ်ရပါမယ်။
လေ့လာတင်ပြသူ —
ဒေါက်တာဖိုးဖြူ
D.Litt in Law, LL.M (UK) Corporate Governance & Legal Compliance Researcher International CogniLex Research Centre
မူရင်းဥပဒေ၊ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ချက်နှင့် သတင်းရင်းမြစ်များ
၁။ Myanmar Ministry of Foreign Affairs, Ministry of Foreign Affairs summons Chargé d’Affaires of the German Embassy over his video statement released via social media (10 November 2026). နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန မူရင်းထုတ်ပြန်ချက်
၂။ Vienna Convention on Diplomatic Relations (adopted 18 April 1961, entered into force 24 April 1964) 500 UNTS 95, arts 3, 9, 29, 31 and 41. ကုလသမဂ္ဂ စာချုပ်မူရင်းနှင့် အချက်အလက်များ
၃။ United Nations Office of Legal Affairs, United Nations Conference on Diplomatic Intercourse and Immunities (1961). ကုလသမဂ္ဂဥပဒေရေးရာ မှတ်တမ်း
၄။ Al Jazeera and AFP, Myanmar summons German envoy over controversial video (10 November 2026). Al Jazeera သတင်းအပြည့်အစုံ
၅။ The Global New Light of Myanmar, ‘MoFA summons German Embassy’s Chargé d’Affaires over his video statement released via social media’ (11 November 2026). သတင်းမူရင်း
၆။ German Federal Foreign Office, German Missions in Myanmar. ဂျာမနီနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ သံရုံးအချက်အလက်
သုတေသနမှတ်ချက်။ ဤဆောင်းပါးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၁ ရက်အထိ ရရှိနိုင်သော တရားဝင်ထုတ်ပြန်ချက်များ၊ ကုလသမဂ္ဂစာချုပ်မူရင်းနှင့် သတင်းများအပေါ် အခြေခံရေးသားထားပါတယ်။
ဂျာမနီသံရုံး၏ နိုဝင်ဘာ ၈ ရက် မူရင်းဗီဒီယိုအပြည့်အစုံနှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ဤဖြစ်စဉ်အပေါ် သီးခြားတရားဝင်တုံ့ပြန်ချက်ကို တိုက်ရိုက်အတည်မပြုနိုင်
သေးပါ။
ထို့ကြောင့် အပိုဒ် ၄၁(၁) ချိုးဖောက်မှုရှိမရှိကို အပြီးသတ်သုံးသပ်ဆုံးဖြတ်ထားခြင်း မဟုတ်ပါ။ ဥပဒေနှင့် အဖြစ်အပျက်ကို ကိုယ်တိုင်
တိုက်ဆိုင် လေ့လာဆင်ခြင်
နိုင်အောင် သုတေသန အက်ဆေးပီပီ အတွေးစများ တင်ပြခြင်းဖြစ်ပါတယ်။
#သံတမန်ဥပဒေ #ဗီယင်နာကွန်ဗင်းရှင်း #မြန်မာဂျာမနီဆက်ဆံရေး #နိုင်ငံတကာဥပဒေ #ပြည်တွင်းရေးမစွက်ဖက်ရေး #တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး #DiplomaticLaw #ViennaConvention #Article41 #InternationalLaw #SocioEcoLex #DrPhoePhyu
